In Akmarijp hebben nog twee kerkjes gestaan

In de vorige afleveringen hebben wij het gehad over de oude kerkjes van Akmarijp en Terkaple. Dit waren niet de enigste kerken die in onze dorpen hebben gestaan. In Akmarijp hebben vroeger op nog twee plaatsen kerkjes gestaan.

Aflevering 11: De oude kerkjes van Akmarijp

De eerste plek is in het land aan de Doltenwei. Het land daar werd altijd “it âld hôf” genoemd, “het oude hof”. Dit hoger gelegen terrein werd door de eigenaar afgegraven en geslecht. Bij dit afgraven werden rode zandstenen grafstenen gevonden, sommige met kruisen erop.

In 1993 is er door het Archeologisch Werkverband onderzoek gedaan op dit terrein en waren, door specifieke metingen, de fundamenten van de kerk duidelijk te zien. Er stond geen toren bij deze kerk, die zo’n 25 meter lang en 8 meter breed was. De kerk stond op een verhoogd kerkhof dat omsloten werd door een gracht. Waarschijnlijk daterend uit de 12e eeuw. Akmarijp lag toen ter hoogte van dit kerkhof en is later verschoven naar de plek waar het nu ligt.

Klik op onderstaande link om het gehele rapport te bekijken.
ONDERZOEK NAAR DE KERK OP ‘T OLTHOF VAN AKMARIJP

In de middeleeuwen zijn de mensen namelijk van uit het klooster van Akkrum begonnen met het ontginnen van de woeste gronden in dit gebied. Zo ontstonden kleine gemeenschappen/dorpen, die steeds een stukje verder opschoven naarmate men verder ging met het ontginnen van de grond. Zo is Terkaple verschoven van de hoek Akkrumer Rak-Geeuw naar de plek waar nu en ook vroeger al de kerk stond. Dit was omstreeks de 12e eeuw. Akmarijp lag toen op dezelfde lijn. Terkaple is blijven liggen en Akmarijp is nog een stukje verschoven. De oude kerk werd niet meer gebruikt en werd afgebroken; het oude kerkhof verging.

Een fragment uit de Schotanus-atlas van ±1720. Het kerkhof van St. Jansga staat nog op aangegeven.

Op de plek waar Akmarijp nu ligt, lag ook het gehucht St. Jansga. Sint Jansga is de tweede plek waar een kerk heeft gestaan met een kerkhof eromheen. Dit St. Jansga-kerkje stond op het stuk grond tussen Fjildwei 5 en 7).

In 1999 is ook hier een onderzoek gedaan door het Archeologisch Werkverband. Het bleek dat op dit terrein een kerkje van ongeveer 14 bij 8 meter heeft gestaan; een eenvoudig rechthoekig gebouw van kloostermoppen, gebouwd in de 13 eeuw en afgebroken in de 17e eeuw. Op kaarten uit 1664 en 1693 wordt alleen nog gesproken over “het hof van St.Jansga” en noemt men geen kerk meer. Het kerkhof is later, na afbraak van de kerk, nog wel gewoon gebruikt als kerkhof. Er werden bij het onderzoek een aantal graven gevonden uit de 13e eeuw, maar ook van veel later. Ook om dit kerkhof lag een gracht.

Er werd door de onderzoekers ook een waterput gevonden op dit terrein en het restant van een stins met een gracht eromheen. Deze stins moet dus ook uit de 13e eeuw stammen en werd mogelijk bewoond door de familie Bangma of Bavema. De stins is mogelijk tijdens de Donia oorlog vernield (1458-1464), maar verder onderzoek is niet gedaan omdat er geen geld voor was. Wel is alles beschreven en vastgelegd; er zijn verschillende skeletten gevonden, als ook stenen, plavuizen en potscherven. Voor diegene die hier meer over wil lezen, het rapport is te bekijken op Buorren 66.